Niewiele jest we wszechświecie obiektów równie zagadkowych jak czarne dziury. Pojęcie to wprowadził do nauki John Archibald Wheeler. Naukowcy badają je od dziesięcioleci. Mimo ich starań, wciąż niewiele wiemy o czarnych dziurach.

Badacze z Uniwersytetu Stanforda dostrzegli odbicie światła z drugiej strony czarnej dziury znajdującej się w odległości 800 milionów lat świetlnych od Ziemi. Stało się tak zapewne z powodu niezwykłego zakrzywienia czasoprzestrzeni. Dotychczasowe modele teoretyczne, jak również teoria względności Alberta Einsteina uznawały obserwację odbicia światła z drugiej strony czarnej dziury za możliwą, lecz pomimo kilkudziesięcioletnich obserwacji tego typu fenomenów nie udało się wcześniej jej dokonać.

Ciekawe zjawiska atmosferyczne mogące pojawiać się wraz z burzą

Niektóre zjawiska atmosferyczne mogą zwiastować burzę lub pojawiać się zaraz po niej. Większość z nich to prawdziwe spektakle natury, których widok może przyprawiać o ciarki. Warto jednak traktować je jako ostrzeżenie i w miarę możliwości poszukać sobie wtedy bezpiecznego schronienia. Świetnym przykładem takiego zjawiska jest wał szkwałowy, którego widok zwiastuje intensywną burzę.

Nie wszystkie zjawiska są groźne, niektóre z nich mogą oznaczać koniec walki żywiołów.

Wał szkwałowy: zapowiedź gwałtownej burzy

Chmura ta prezentuje się niezwykle zjawiskowo, a jej pojawienie się powinno skłonić nas do poszukania sobie bezpiecznego schronienia. Formacja ta niesie ze sobą niszczące zjawiska atmosferyczne, których poziom zagrożenia może sprawić, że w jednej chwili pozostaniemy bez dachu nad głową.

Jak wygląda wał szkwałowy?

Wał szkwałowy zazwyczaj przypomina taran lub spodek kosmiczny. Sam w sobie nie stanowi zagrożenia, jednak zwykle niesie ze sobą o wiele groźniejsze zjawiska pogodowe, takie jak rozległe burze wielokomórkowe, superkomórki burzowe zwane też mezocyklonem.

Chmury Mammatus: niebo jak folia bąbelkowa

Wraz z burzą lub pomiędzy groźnymi zjawiskami atmosferycznymi na niebie mogą pojawić się ciekawie wyglądające chmury, swoim kształtem przypominające folię bąbelkowe, wymiona lub wytłoczkę do jajek. Zjawisko to tworzy się prawdopodobnie przez mieszanie się warstw ciepłego i zimnego powietrza. Podgrzane w ten sposób krople wody formują spektakularne kształty. Warto dodać, że powstawanie mammatusów nie jest do końca poznane, a w kręgach akademickich trwają spory na ten temat.

Pomarańczowe niebo po burzy: dlaczego chwilę przed zachodem niebo robi się pomarańczowe?

Wieczorem chwilę po burzy, niebo zazwyczaj zmienia kolor na żółty lub pomarańczowy, przez co otoczenie staje się na chwilę jaśniejsze. Na pomoc z wytłumaczeniem tego zjawiska przychodzi fizyka. Prawo Rayleigha mówi, że kolor nieba zależy od rozproszenia i długości fal świetlnych. Światło przechodzące przez atmosferę spowitą burzowymi chmurami staje się bardziej rozproszone, przez co przybiera pomarańczowy kolor.

Najbardziej spektakularne efekty możemy podziwiać zaraz przed zachodem słońca. Warto dodać, że ostateczny kolor światła zależy także od aktualnego składu chemicznego atmosfery, a ten zmienia się również podczas burzy.

Chmura stropowa: cisza przed burzą

Chmura stropowa jest często mylona z wałem szkwałowym, gdyż może przybierać podobny kształt, jest jednak mniejsza i nie ma charakterystycznego „dzioba”. Wiele chmur stropowych ma tendencje do rotowania, przez co może przekształcać się w trąby powietrzne. Czas utworzenia się cyklonu waha się od kilku godzin do kilku minut. Jeśli zauważymy podobną chmurę, to warto śledzić komunikaty pogodowe, gdyż istnieje duże prawdopodobieństwo wytworzenia się bardzo groźnych zjawisk burzowych.

Jak tworzy się komunikaty pogodowe o zjawiskach zagrażających życiu?

Komunikaty RCB, które nie pokrywają się z rzeczywistością, są często przyczyną drwin i żartów, jednak warto wiedzieć, że mają one na celu ostrzeżenie nas przed możliwym uformowaniem się zjawiska. Nie mają więc 100% pokrycia, gdyż pogoda może zmienić się w mgnieniu oka.

Ostrzeżenie przed burzą lub trąbą powietrzną wydawane jest, gdy „na niebie” uformują się zjawiska mogące je wygenerować. Wydanie komunikatu odpowiednio wcześniej pozwala zabezpieczyć domostwa i przygotować służby na możliwą walkę z żywiołem.

Jak światło wpływa na organizm?

Wpływ światła na organizm badało już wielu naukowców i wszyscy zgodnie spostrzegli, że ma ono ogromny wpływa na nasze zdrowie i samopoczucie. Światło w odpowiedniej dawce wpływa pozytywnie na nasz nastrój, pobudza, a także podkręca metabolizm. Wiele mówi się o tym, że poranny spacer pomaga pracownikom biurowym utrzymać odpowiednią kondycję – zarówno fizyczną, jak i psychiczną. Podobne wnioski doprowadziły do wydania zaleceń dla architektów biurowców. Naukowcy orzekli, że stanowiska pracownicze powinny znajdować się nie dalej niż 7,5 m od okien.

Jak sztuczne oświetlenie wpływa na wzrok?

Nasz wzrok pracuje nieco inaczej w naturze. Duże odległości i wiele szczegółów w okolicy sprawiają, że oczy muszą przystosować się do takiego patrzenia, co jest dla nich naturalną gimnastyką. Naukowcy dowiedli, że codzienne przebywanie na świeżym powietrzu chroni wzrok przed rozwojem krótkowzroczności, co jest niezmiernie ważne w przypadku dzieci. Sztuczne światło i długi czas pracy przed komputerem może wysuszać oczy, co zwiększa ryzyko infekcji i uszkodzeń rogówki. Jeśli zawodowo spędzamy wiele godzin przed komputerem, to warto zadbać o regularne przerwy na świeżym powietrzu i dodatkowe nawilżanie oczu, na przykład kroplami lub solą fizjologiczną.

Jaka jest rola światła w życiu człowieka?

Światło naturalne pełni dwojaką funkcję: oświetla otoczenie, a także trzyma w ryzach działanie naszego organizmu. Bez światła nie bylibyśmy w stanie postrzegać świata, a nasze funkcje biologiczne stawałyby się coraz bardziej zaburzone. Oświetlenie wpływa na nas na wielu płaszczyznach, między innymi:

• zmniejsza zmęczenie i poprawia wydajność;
• stymuluje do nauki i kreatywnych działań;
• wpływa pozytywnie na nastrój, naturalnie go regulując;
• poprawia zdolność postrzegania i podnosi wrażenia estetyczne.

Naturalne światło pomoże w uniknięciu depresji

Badania dowiodły, że światło ma bardzo duży wpływ na ogólne samopoczucie i pracę organizmu. Aby utrzymać zdrowie w ryzach, powinniśmy „zażywać” światło dzienne przez przynajmniej 30 minut dziennie. Najlepsze dla naszego organizmu jest światło poranne, czyli takie, które jest dostępne pomiędzy godziną 8:00 a 12:00. Jest to spowodowane minimalnym natężeniem światłą – za wpływające pozytywnie na zdrowie uważa się takie, które świeci z intensywnością przynajmniej 500 luksów. Warto dodać, że na zewnątrz natężenie światła zazwyczaj przekracza 1000 luksów.

Słońce pomoże zachować szczupłą sylwetkę

Systematyczna ekspozycja na słońce pomaga zachować prawidłową wagę i tym samym szczupłą sylwetkę. Poranne światło reguluje działanie zegara biologicznego i pomaga utrzymać w ryzach nasz metabolizm. Unikanie słońca wpływa negatywnie na zegar biologiczny, co jest jedną z przyczyn bezsenności, a ta prowadzi do znacznego spowolnienia metabolizmu i wzrostu BMI.

Gwiazdy widoczne na naszym niebie

Gwiazdy kojarzą nam się zazwyczaj z mocno świecącymi punktami widocznymi na nocnym niebie. Z tym określeniem łączymy również drogę mleczną, która jest niczym innym, jak zbiorem miliardów gwiazd tworzących Galaktykę. Co dziwne, jasna smuga nie kojarzy nam się z mocnym słońcem widocznym w ciągu dnia, jednak mają ze sobą wiele wspólnego.

Czy Słońce to gwiazda?

Słońce to duża gwiazda, która z łatwością mogłaby pomieścić w sobie ponad 100 planet wielkości naszej Ziemi. Gorąca atmosfera panująca w jej wnętrzu jednak nie jest przyjazna i wszystko po prostu się topi.

Moc Słońca jest tak wielka, że jego energia ogrzewa Ziemię i sprawia, że na jej powierzchni rozwija się życie.

Co warto wiedzieć o Słońcu?

Już wiemy, że Słońce to ogromna i gorąca gwiazda, która jest źródłem życia na Ziemi. Jednak ten olbrzym ma jeszcze kilka tajemnic w zanadrzu.

1# Na słońcu wieje wiatr

Wiemy, że Słońce wydziela światło i ciepło, jednak istnieje również zjawisko nazywane wiatrem słonecznym. Wieje on z prędkością dochodzącą nawet do 450 km/s, a jego zasięg to prawie cały Układ Słoneczny.

2# Plamy słoneczne mogą pozbawić nas prądu

Słońce nie jest jednolite, na jego powierzchni znajdują się plamy słoneczne, które powodują „rozbłyski”, czyli wybijanie się cząsteczek z powierzchni gwiazdy. Rozbłysk słoneczny jest naładowany elektromagnetycznie, przez co może zakłócić łączność satelitarną, w efekcie czego następuje chwilowa przerwa w dostawie prądu.

3# Większość energii słonecznej nie jest wykorzystywana

Gdybyśmy umieli magazynować energię słoneczną, to moglibyśmy stworzyć zapas na wiele lat. Niestety ekologiczne źródła energii nadal nie są na tyle popularne, żeby mogły stać się dla nas głównym źródłem prądu. Naukowcy nadzieję pokładają w urządzeniach do magazynowania światła, jednak te są cały czas w fazie eksperymentalnej.

4# Słońce wykorzystywano niegdyś w celach polityczno-religijnych

Kiedyś zwykli ludzie nie potrafili przewidywać zaćmień Słońca, wyliczeniami tego typu zajmowali się jedynie kapłani. Tajemną wiedzę wykorzystywali jednak do szantażowania społeczeństwa. Wierzono wtedy, że zniknięcie Słońca jest karą od bogów.

5# Słońce nieustannie zmienia swoją objętość

Wielkość Słońca nie jet stała. Gazowa powłoka sprawia, że jego powierzchnia faluje i ulega zmianom. Ponadto szacuje się, że za około 5 miliardów lat gwiazda „wypali się” i gwałtownie skurczy, pozostawiając po sobie jedynie jądro. Po takiej przemianie znane nam Słońce zacznie nowe życie jako biały karzeł.

6# Światło słonecznie nie dociera do Ziemi błyskawicznie

Światło, dzięki któremu na naszej planecie jest widno, nie dociera do nas błyskawicznie. W rzeczywistości widzimy je z ok. 8-minutowym opóźnieniem. Na szczęście Słońce produkuje je nieustannie i nie musimy martwić się nawet chwilowym brakiem.

7# Słońce też się porusza

Wiadomo, że Ziemia porusza się wokół Słońca, jednak nasza gwiazda również wykonuje ruch. Słońce krąży wraz z całą galaktyką, ponadto kręci się również wokół własnej osi. Orbita gwiazdy jest najprawdopodobniej eliptyczna, jednak pełne jej okrążenie zajmuje jej aż 250 milionów lat.

8# Światło słoneczne podczas wschodów i zachodów jest słabsze

Podczas wschodu i zachodu Słońca jego światło jest słabsze, gdyż zachodzi efekt rozproszenia. To jeden z niewielu momentów, kiedy możemy prowadzić obserwacje gołym okiem, bez ryzyka uszkodzenia wzroku. Czynnikami, które podobnie osłabiają światło słoneczne, są też wysoka wilgotność, mgła oraz pył.

9# Ultrafiolet pochodzący od Słońca zabija drobnoustroje

Promieniowanie ultrafioletowe ma właściwości antyseptyczne, czyli odkażające. Prawdopodobnie właśnie stąd wziął się zwyczaj wystawiania odzieży na słońce. Ponadto lampami UV można oczyszczać pomieszczenia, co wykorzystuje się w walce z wirusami i bakteriami.

10# Przebywanie na ostrym słońcu bez zabezpieczenia może być przyczyną śmierci

Słońce pomaga nam wytwarzać witaminę D, jednak może również poparzyć i wywołać groźnego raka skóry. Ponadto długie przebywanie na słońcu jest groźne dla osób starszych oraz schorowanych, gdyż powoduje przekrwienie opon mózgowych i w efekcie udar cieplny.

Czy Słońce jest jedyną taką gwiazdą we wszechświecie?

Słońce jest gwiazdą, którą określa się czerwonym karłem. Wiadomo, że istnieje ich o wiele więcej we wszechświecie, jednak nie każda z nich jest tak samo duża i jasna. Naukowcy oszacowali, że tylko w naszej galaktyce może być około 40 miliardów podobnych gwiazd.

Czym jest promieniowanie?

Promieniowanie to rodzaj emitowanej energii, a także sam proces emisji. Nazwa pochodzi od kształtu, jaki przybierają wtedy cząsteczki – czyli wiązki, która w dużym przybliżeniu przypomina ruchliwą autostradę lub strumień. Niektóre rodzaje promieniowania mogą nam zaszkodzić, jednak wiele z nich stanowi nieodłączny element naszego życia i ułatwia nam pracę, naukę, a także codzienne przyjemności.

Źródła promieniowania mogą być naturalne lub sztuczne. Do tych pierwszych należy Słońce, a do drugich grzejnik, lampa czy nadajnik radiowy. Nie da się odizolować od promieniowania, dotknie nas ono wszędzie. Co więcej, izolacja mogłaby być szkodliwa w skutkach, gdyż większość organizmów żywych do poprawnego funkcjonowania potrzebuje energii słonecznej. Rośliny wytwarzają w ten sposób pokarm, a my niezbędną dla zdrowia witaminę D.

Z iloma rodzajami promieniowania mamy kontakt?

Bez dłuższego zastanowienia z łatwością wymienimy kilka z nich, na przykład słoneczne, radiowe czy rentgenowskie. Jednak rodzajów promieniowania jest o wiele więcej, a duża część z nich ma ogromny wkład w jakość naszego życia. Oto kilka najpopularniejszych:

• promieniowanie radiowe – są to fale elektromagnetyczne dzielące się na pasma radiowe. Ich częstotliwość waha się od 3 kHz do 3 THz. Ich źródłem mogą być między innymi nadajniki radiowe lub silniki komutatorowe, jednak są też tworzone naturalnie przez wyładowania atmosferyczne, zorze polarne i gwiazdy;
• mikrofale – rodzaj promieniowania, którego zakres mieści się pomiędzy podczerwienią i falami ultrakrótkimi. Najpierw mikrofale odkryto jedynie teoretycznie na drodze skomplikowanych obliczeń, jednak w latach 30. XX nastąpił szybki rozwój technologii. Wykorzystuje się je w telefonii komórkowej, łączności satelitarnej, radioastronomii, a także… w kuchni! To właśnie te fale podgrzewają nasz posiłek w mikrofali;
• promieniowanie cieplne – widoczne w podczerwieni, nazywane też promieniowaniem termicznym. Wytwarzane przez każde ciało. Ciekawostką jest, że promieniowanie cieplne zależy od faktury powierzchni i inaczej przebiega jego emisja z chropowatej powierzchni, a inaczej z gładkiej;
• promieniowanie rentgenowskie – inaczej promieniowanie X. Otrzymuje się je poprzez zahamowanie szybko poruszających się elektronów. Wykorzystywane jest przede wszystkim w medycynie, do zobrazowania wewnętrznej struktury naszych tkanek. Dzięki nim możemy zdiagnozować złamania, zapalenia płuc, a także niektóre nowotwory. Promieniowanie X jest dla nas szkodliwe, dlatego nie należy go nadużywać. Może powodować poparzenia, a także chorobę popromienną;
• laser – promieniowanie elektromagnetyczne mieszczące się w zakresie światła widzialnego. Jego nazwa jest akronimem angielskiego określenia: Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation. Lasery dzieli się na klasy, a każdy z nich będzie miał inną użyteczność. Niektóre nie wpływają na żywe tkanki, jednak są też takie, które wykorzystuje się w medycynie. Ciekawostką jest, że lasery 4 klasy mogą spowodować pożar.

To tylko niektóre z popularnych promieniowań wykorzystywanych na co dzień. Wiele z nich ma korzystne działanie i znalazło swoje zastosowanie w medycynie nuklearnej, a także w rolnictwie, przemyśle i ochronie środowiska. Niestety niektóre z nich mogą stanowić zagrożenie dla życia, dlatego w ich przypadku warto zachować umiar.

Jak zachować się w przypadku kontaktu ze szkodliwym promieniowaniem?

Jeśli konieczne jest przebywanie w miejscu, gdzie istnieje ryzyko kontaktu ze szkodliwym promieniowaniem, to warto pamiętać o kilku zasadach bezpieczeństwa:

• im większa odległość od źródła promieniowania, tym bezpieczniejsi jesteśmy;
• założenie osłony znacznie osłabia promieniowanie – to dlatego podczas prześwietlenia zakładamy specjalne kamizelki;
• skrócenie czasu ekspozycji na promieniowanie zmniejsza przyjętą dawkę – dlatego nowoczesne aparaty do zdjęć RTG wykonują je błyskawicznie oraz z minimalną dawką promieniowania.

Jak powstaje efekt czerwonych oczu i co ma wspólnego ze światłem?

Efekt czerwonych oczu powstaje przez odbicie światła w dnie oka. Dochodzi do niego, kiedy źrenica oka jest szeroko otwarta – to dlatego najczęściej efekt ten widujemy przy intensywnym sztucznym oświetleniu lub po zrobieniu zdjęcia z wykorzystaniem lampy błyskowej.

Dlaczego barwa oczu zmienia się na czerwoną?

Odbite światło przyjmuje czerwoną barwę, ponieważ w siatkówce oka znajduje się rodopsyna, nazywana inaczej czerwienią wzrokową. Barwnik ten występuje u głowonogów, stawonogów i kręgowców – do nich zaliczają się z kolei ssaki, czyli my i inne zwierzęta. Dzięki rodopsynie jesteśmy w stanie widzieć w ciemności, ponieważ barwnik absorbuje widzialne widmo światła. Pierwszy raz barwnik został zaobserwowany u żab w roku 1876, a odkrycia dokonał niemiecki lekarz Franz Boll.

Dlaczego u zwierząt efekt czerwonych oczu wygląda inaczej?

Niektóre zwierzęta mają oczy wyposażone w dodatkową warstwę określaną jako błona odblaskowa. To właśnie dzięki niej odbite światło przyjmuje kolor zielony, biały, żółty lub niebieski. Na pewno wielokrotnie zaobserwowaliśmy to u swoich pupili, na przykład psów lub kotów, których oczy „świecą” w ciemności.

Jak zapobiegać efektowi czerwonych oczu?

Wielu producentów sprzętu fotograficznego opracowało specjalny system, dzięki któremu efekt czerwonych oczu jest zminimalizowany prawie do zera. Jego działanie opiera się na podwójnym błysku – pierwszy ma za zadanie zmniejszyć rozmiary źrenic, a drugi rozświetla cały kadr. Inną metodą jest też skierowanie lampy na ścianę, gdyż odbite światło nie powoduje efektu czerwonych oczu. Czerwonych oczy pozbędziemy się także, zapewniając sobie dodatkowe oświetlenie podczas robienia zdjęć lub prosząc fotografowaną osobę, aby nie patrzyła się w obiektyw.

Czy rośliny potrzebują światła do kiełkowania?

Wydawałoby się, że nasiona nie potrzebują dostępu do światła słonecznego, skoro proces kiełkowania rozpoczyna się pod ziemią. Jednak u niektórych gatunków wzrost nie rozpocznie się, dopóki ziarno nie uzyska odpowiedniej dawki promieni słonecznych. Wszystko zaczyna się od pobrania wody, która pobudza roślinę do wytwarzania pokarmu przez przekształcanie materiałów zapasowych. Z kolei odpowiednia temperatura korzystanie wpływa na ilość pobieranej przez nasiona wody. Im cieplej, tym więcej ziarenka “piją”. Właśnie dlatego rolnicy zalecają namaczać nasiona zaraz przed wysiewem.

Najważniejszym czynnikiem jest jednak światło. Dzięki niemu rozpoczyna się proces fotosyntezy u kiełków, którym zgromadzony materiał zapasowy zaczyna się kończyć. Bez słońca młode rośliny nie pożyłyby długo.

Na co wpływa oświetlenie u roślin?

Oświetlenie wpływa nie tylko na sam rozwój organizmu, przyczynia się także do osiągnięcia przez niego odpowiednich rozmiarów. Słabo nasłonecznione rośliny staną się wiotkie, skąpo ulistnione, a na koniec ich wzrost zostanie zahamowany. Ciekawym przykładem może być kapusta, której wygląd będzie różnił się w zależności od intensywności oświetlenia. Kiedy rozwija się w słabym świetle, produkuje o wiele mniej zielonego barwnika. Z kolei kalafior uprawiany w dużym nasłonecznieniu będzie miał żółte kwiaty, przez co stanie się mniej atrakcyjny dla konsumenta.

Czy jest możliwy rozwój rośliny bez światła?

Badania wykazały, że nie wszystkie rośliny wymagają słońca. U niektórych światło może hamować kiełkowanie. Przykładem takiego typu roślin są pomidory i zboża, ziarniaki tych ostatnich nie zaczną kiełkować w pełnym słońcu. Ciekawe jest także to, że niektóre chwasty potrafią kiełkować tak samo dobrze w ciemności, jak i w słońcu, co sprawia, że świetnie radzą sobie w prawie każdych warunkach.

Oświetlenie a człowiek, czy słońce wpływa na nas podobnie jak na rośliny?

Słońce wpływa na wszystkie organizmy, od pierwotniaków po ssaki. W przypadku ludzi naturalne oświetlenie bierze udział w produkcji witaminy D, która jest niezbędna do zachowania zdrowych kości. Jej niedobór powoduje nieprawidłową mineralizację kości i chrząstek stawowych, co przekłada się na częste złamania i krzywicę. Ponadto słońce reguluje rytm dobowy, od którego zależy nasz poziom zmęczenia i senności wieczorem. Zbyt mała ilość światła słonecznego zmniejszy produkcje melatoniny w szyszynce, czyli hormonu odpowiedzialnego za ułatwianie zasypiania.

Negatywny wpływ słońca na ludzi i rośliny

Podobnie jak w przypadku roślin, słońce może też wpływać na nas negatywnie. Zbyt duże dawki promieniowania słonecznego powodują poparzenia, a także przyspieszają fotostarzenie się skóry, czyli powstawanie zmarszczek i przebarwień oraz znamion. Ponadto badania dowodzą, że nadmierne wystawianie się na słońce może wywoływać mutacje genetyczne, które są odpowiedzialne za nowotwory, na przykład czerniaka złośliwego.

Rośliny mogą zostać łatwo uszkodzone przez agresywne oświetlenie. Nadmierne nasłonecznienie powoduje stres świetlny, który niszczy tkanki. Ponadto w chloroplastach, czyli organellach produkujących roślinny pokarm, dochodzi wtedy do uszkodzeń obniżających wydajność fotosyntezy. W skrajnych przypadkach zbyt mocne słońce jest przyczyną obumierania rośliny, które możemy rozpoznać po charakterystycznych przebarwieniach.